💬 Sözel Yetenek: Sözcük ve Cümlede Anlam

1. Bir sözcüğün akla ilk gelen, sözlükte ilk sırada verilen ve herkesçe aynı şekilde anlaşılan anlamına ne ad verilir?

1. Gerçek (temel) anlam
2. Mecaz anlam
3. Terim anlam
4. Yan anlam

Gerçek (temel/asıl) anlam, sözcüğün akla ilk gelen ve sözlükte ilk sırada verilen anlamıdır. (TDK Türkçe Sözlük; MEB/EBA 'Sözcükte Anlam' konu anlatımı (img.eba.gov.tr))

2. Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak benzetme yoluyla kazandığı yeni anlam aşağıdakilerden hangisidir?

1. Terim anlam
2. Yan anlam
3. Mecaz anlam
4. Somut anlam

Mecaz anlam, sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak benzetme yoluyla kazandığı yeni anlamdır. (dilbilgisi.net 'Gerçek Mecaz Terim Anlam'; MEB/EBA 'Sözcükte Anlam' konu anlatımı)

3. 'Öğretmen, tahtaya bir üçgen çizerek açıların toplamını gösterdi.' cümlesinde altı çizili 'açı' sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?

1. Gerçek (temel) anlam
2. Terim anlam
3. Mecaz anlam
4. Yan anlam

'Açı', geometri (matematik) bilim dalına özgü bir kavramı karşıladığı için terim anlamda kullanılmıştır. (dilbilgisi.net 'Gerçek Mecaz Terim Anlam'; TDK Türkçe Sözlük ('terim' maddesi))

4. Yan anlam ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

1. Sözcüğün gerçek anlamıyla hiçbir bağlantısı kalmaz
2. Temel anlamla benzerlik/yakınlık ilgisini koparmadan kazanılan yeni anlamdır
3. Yalnızca bilim ve meslek dallarında kullanılır
4. Bir sözcüğün en fazla bir yan anlamı olabilir

Yan anlam, temel anlamla benzerlik veya yakınlık ilgisini koparmadan kazanılan yeni anlamdır; bir sözcüğün birden çok yan anlamı olabilir. (MEB/EBA 'Sözcükte Anlam' konu anlatımı (img.eba.gov.tr); turkedebiyati.org 'Kelimede Anlam')

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'göz' sözcüğü yan anlamıyla kullanılmıştır?

1. Doktor, hastanın gözünü dikkatle muayene etti
2. Yorgunluktan gözleri kızarmıştı
3. Çantanın ön gözüne biletini koydu
4. Gözleri yaşlarla dolmuştu

'Çantanın ön gözü' ifadesindeki 'göz', temel anlamla (organ) benzerlik ilgisini koparmadan kazanılmış bir yan anlamdır (bölme). (MEB/EBA 'Sözcükte Anlam' konu anlatımı (img.eba.gov.tr); turkedebiyati.org 'Kelimede Anlam')

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?

1. Dağın eteğinde küçük bir köy vardı
2. Bu tatlı sözlerle beni kandıramazsın
3. Bahçedeki elmalar iyice olgunlaştı
4. Sabah erkenden yola çıktık

'Tatlı sözler' ifadesinde 'tatlı', damak tadıyla ilgili gerçek anlamından tamamen uzaklaşıp 'hoşa giden' anlamı kazandığı için mecazdır. (dilbilgisi.net 'Gerçek Mecaz Terim Anlam'; MEB/EBA 'Sözcükte Anlam' konu anlatımı)

7. Terim anlam için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1. Anlamı geniş ve herkesçe bilinen bir anlamdır
2. Bir bilim, sanat veya meslek dalına özgü kavramı karşılar, anlamı dar ve sınırlıdır
3. Her zaman benzetmeye dayanır
4. Sözlükte ilk sırada verilen anlamdır

Terim anlam, bir bilim, sanat veya meslek dalına özgü bir kavramı karşılar; anlamı dar ve sınırlıdır. (dilbilgisi.net 'Gerçek Mecaz Terim Anlam'; TDK Türkçe Sözlük ('terim' maddesi))

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük gerçek (temel) anlamıyla kullanılmıştır?

1. Sınıfın en soğuk öğrencisiydi
2. Bugün hava çok soğuktu
3. Bana çok soğuk davrandı
4. Aramıza soğukluk girdi

'Hava çok soğuktu' cümlesinde 'soğuk', duyu organıyla algılanan ısı düşüklüğünü, yani sözcüğün gerçek (temel) anlamını karşılar. (TDK Türkçe Sözlük; MEB/EBA 'Sözcükte Anlam' konu anlatımı (img.eba.gov.tr))

9. Duyu organlarıyla algılanabilen varlık ve kavramları karşılayan sözcüklere ne ad verilir?

1. Soyut anlamlı sözcükler
2. Somut anlamlı sözcükler
3. Terim anlamlı sözcükler
4. Mecaz anlamlı sözcükler

Somut anlamlı sözcükler duyu organlarıyla algılanabilen varlık ve kavramları karşılar (taş, su gibi). (turkedebiyati.org 'Somut-Soyut-Genel-Özel Anlam'; MEB/EBA 'Somut ve Soyut Anlam' PDF)

10. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi soyut anlamlıdır?

1. Taş
2. Su
3. Sevgi
4. Ağaç

'Sevgi' duyu organlarıyla algılanamaz, yalnızca akılla/düşünceyle kavranabildiği için soyut anlamlıdır. (turkedebiyati.org 'Somut-Soyut-Genel-Özel Anlam'; MEB/EBA 'Somut ve Soyut Anlam' PDF)

11. 'Varlık - canlı - hayvan - kedi' sıralamasıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

1. Özelden genele doğru gidilmiştir
2. Genelden özele doğru gidilmiştir
3. Tüm sözcükler eş anlamlıdır
4. Sözcükler arasında anlam ilgisi yoktur

Anlam kapsamı en geniş olan 'varlık'tan en dar olan 'kedi'ye doğru gidildiği için sıralama genelden özeledir. (turkedebiyati.org 'Somut-Soyut-Genel-Özel Anlam'; MEB/EBA 'Genel ve Özel Anlam' PDF)

12. Yazılış ve okunuşları farklı olduğu hâlde aynı anlamı taşıyan sözcüklere ne ad verilir?

1. Eş sesli (sesteş) sözcükler
2. Zıt anlamlı sözcükler
3. Eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler
4. Yakın anlamlı sözcükler

Eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler yazılış ve okunuşları farklı olduğu hâlde aynı anlamı taşır (kara-siyah, yürek-kalp gibi). (dilbilgisi.net 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri'; omurgultin.com PDF 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri')

13. Eş sesli (sesteş) sözcüklerle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

1. Yazılışları aynı, anlamları arasında hiçbir ilgi bulunmaz
2. Yazılışları farklı, anlamları aynıdır
3. Anlamca birbirinin karşıtıdır
4. Aralarında ince bir anlam farkı bulunur

Eş sesli sözcükler yazılış ve okunuşları aynı olduğu hâlde anlamları arasında hiçbir ilgi bulunmayan sözcüklerdir; düzeltme işaretiyle okunuşu değişenler eş sesli sayılmaz. (kunduz.com 'Eş Anlam Karşıt Anlam Eş Sesli'; dilbilgisi.net)

14. Zıt (karşıt) anlamlı sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Bir sözcüğün olumsuzu, onun zıt anlamlısıdır
2. Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir
3. Yazılışları aynı, anlamları farklıdır
4. Her zaman aynı anlama gelirler

Zıt anlamlı sözcükler anlamca birbirinin karşıtıdır (uzak-yakın gibi); bir sözcüğün olumsuzu onun zıt anlamlısı değildir. (dilbilgisi.net 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri'; turkedebiyati.org)

15. 'Dargın - küskün - kırgın' sözcükleri arasındaki anlam ilişkisi için en doğru ifade hangisidir?

1. Tam eş anlamlı oldukları için her bağlamda birbirinin yerine kullanılabilir
2. Aralarında ince anlam farkı bulunan yakın anlamlı sözcüklerdir
3. Birbirinin zıt anlamlısıdır
4. Eş sesli sözcüklerdir

Bu sözcükler anlamdaş gibi görünse de aralarında ince anlam farkı bulunan yakın anlamlı sözcüklerdir ve birbirinin yerini tam tutamaz. (dilbilgisi.net 'Eş Anlamlı ve Yakın Anlamlı Kelimeler')

16. TDK'ye göre deyimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Uzun deneme ve gözlemlere dayanan, öğüt bildiren cümlelerdir
2. Genellikle gerçek anlamından az çok ayrı, kalıplaşmış söz öbeğidir ve tek başına yargı bildirmez
3. Bir bilim dalına özgü kavramı karşılar
4. Her zaman iki sözcükten oluşur

TDK'ye göre deyim, genellikle gerçek anlamından az çok ayrı, kalıplaşmış bir söz öbeğidir; tek başına yargı bildirmez, bir kavramı/durumu anlatır. (TDK Türkçe Sözlük ('deyim' maddesi); tdk.gov.tr 'Atasözü ve Deyim' çalışmaları)

17. Atasözü ile deyimi birbirinden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

1. Atasözü kalıplaşmış, deyim kalıplaşmamış sözdür
2. Atasözü cümle biçiminde bir yargı bildirirken deyim tek başına yargı bildirmez
3. Deyim halka mal olmuş, atasözü kişiye özgüdür
4. Atasözü daima gerçek, deyim daima mecaz anlamlıdır

Atasözü çoğunlukla öğüt/yargı bildiren, cümle biçimindeki kalıplaşmış sözdür; bu yargı taşıma özelliğiyle yargı bildirmeyen deyimden ayrılır. (tdk.gov.tr Ömer Asım Aksoy 'Atasözleri ve Deyimler Hakkında' PDF; novakidschool.com)

18. 'Yağmur çok yağdığı için maç ertelendi.' cümlesindeki anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

1. Amaç-sonuç
2. Neden-sonuç
3. Koşul-sonuç
4. Karşılaştırma

Yükleme 'niçin?' sorusu sorulduğunda anlamlı cevap alındığı için cümlede neden-sonuç (sebep-sonuç) ilişkisi vardır; bir yargı diğerinin sebebidir. (turkedebiyati.org 'Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç Cümleleri'; MEB PDF (meb.k12.tr))

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

1. Hava soğuduğu için kalın giyindi
2. Sınavı kazanmak için gece gündüz çalıştı
3. Çalıştıkça daha çok öğreniyordu
4. Ablası kadar çalışkan değildi

'Kazanmak için' ifadesiyle eylemin hangi amaca yönelik yapıldığı belirtildiğinden ('hangi amaçla?' sorusuna cevap verir) cümlede amaç-sonuç ilişkisi vardır. (sinavboard.com 'Amaç-Sonuç Cümleleri'; turkedebiyati.org)

20. 'Erken yatarsan sabah dinç kalkarsın.' cümlesindeki anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

1. Koşul (şart) - sonuç
2. Neden-sonuç
3. Amaç-sonuç
4. Karşılaştırma

'-sa/-se' şart ekiyle bir eylemin gerçekleşmesi başka bir eyleme bağlandığından cümlede koşul (şart-sonuç) ilişkisi vardır. (dilbilgisi.net 'Koşul-Sonuç Cümleleri'; turkedebiyati.org 'Cümlede Anlam')

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştırma anlamı vardır?

1. Ödevini bitirdikten sonra dışarı çıktı
2. Ağabeyi kardeşinden daha çalışkandır
3. Yağmur yağınca içeri girdik
4. Kitabı okumak için kütüphaneye gitti

'Daha' sözcüğüyle iki kişi (ağabey ve kardeş) çalışkanlık yönünden karşılaştırıldığı için cümlede karşılaştırma anlamı vardır. (turkedebiyati.org 'Cümlede Anlam'; rehberpanda.com 'KPSS Cümlede Anlam')

22. 'Bu roman, öncekilere ... daha akıcı bir dille yazıldığı ... okurların ilgisini kısa sürede çekti.' cümlesinde boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi sözcükler getirilmelidir?

1. rağmen / ancak
2. göre / için
3. kadar / diye
4. gibi / ama

İlk boşluk karşılaştırma bildiren 'göre', ikinci boşluk neden-sonuç bağlayan 'için' ile anlamlı ve doğru bir cümle oluşturur. (turkedebiyati.org 'Cümlede Anlam'; sinavboard.com 'Amaç-Sonuç Cümleleri')

23. 'Ne kadar çok kitap okursa okusun, ... .' cümlesini anlamca en uygun biçimde tamamlayan seçenek hangisidir?

1. okuduklarını bir türlü uygulamaya geçiremiyordu
2. bu yüzden kütüphaneye üye oldu
3. çünkü okumayı çok seviyordu
4. böylece sınavı kolayca kazandı

'Ne kadar ... -sa -sun' kalıbı ödün/karşıtlık bildirir; bu nedenle beklenenin tersini anlatan 'bir türlü uygulamaya geçiremiyordu' ifadesi cümleyi anlamca tutarlı tamamlar. (turkedebiyati.org 'Cümlede Anlam'; dilbilgisi.net 'Koşul-Sonuç Cümleleri')

24. Yazılış ve okunuşları farklı olduğu hâlde aynı anlamı taşıyan ve çoğu bağlamda birbirinin yerine kullanılabilen sözcüklere ne ad verilir?

1. Eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler
2. Eş sesli (sesteş) sözcükler
3. Zıt anlamlı sözcükler
4. Yakın anlamlı sözcükler

Eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler yazılışları farklı, anlamları aynı olan ve çoğu bağlamda birbirinin yerine kullanılabilen sözcüklerdir; 'kara-siyah' gibi. (dilbilgisi.net 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri'; omurgultin.com PDF)

25. 'Yürek' ile 'kalp' sözcükleri arasındaki anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

1. Zıt anlamlılık
2. Eş anlamlılık
3. Eş seslilik
4. Karşılaştırma

'Yürek' ve 'kalp' aynı anlamı taşıyan, birbirinin yerine kullanılabilen eş anlamlı (anlamdaş) sözcüklerdir. (dilbilgisi.net 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri')

26. Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklere ne denir?

1. Eş anlamlı sözcükler
2. Yakın anlamlı sözcükler
3. Zıt (karşıt) anlamlı sözcükler
4. Eş sesli sözcükler

Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcükler zıt (karşıt) anlamlı sözcüklerdir; 'uzak-yakın', 'siyah-beyaz' gibi. (dilbilgisi.net 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri'; turkedebiyati.org)

27. Aşağıdaki sözcük çiftlerinden hangisi zıt anlamlılık ilişkisi taşır?

1. Sözcük - kelime
2. Uzak - yakın
3. Kara - siyah
4. Yürek - kalp

'Uzak - yakın' anlamca birbirinin karşıtı olduğu için zıt anlamlıdır; diğer çiftler ise eş anlamlıdır. (dilbilgisi.net 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri'; turkedebiyati.org)

28. 'Bu sınavda başarılı olamadım.' cümlesindeki 'başarılı' sözcüğünün zıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?

1. Başarısız
2. Başarılı değil
3. Başaramamış
4. Muvaffak

'Başarılı' sözcüğünün zıt anlamlısı 'başarısız'tır; bir sözcüğün olumsuzu ('başarılı değil') onun zıt anlamlısı sayılmaz. (dilbilgisi.net 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri'; turkedebiyati.org)

29. Bir öğrenci 'Bir sözcüğün olumsuzu, onun zıt anlamlısıdır.' diyor. Bu ifadeyle ilgili en doğru değerlendirme hangisidir?

1. Doğrudur; 'geldi'nin zıddı 'gelmedi'dir
2. Yanlıştır; olumsuzluk, zıt anlamlılıktan farklıdır; 'uzun'un zıddı 'kısa'dır, 'uzun değil' değildir
3. Doğrudur; her sözcüğün olumsuzu tek zıt anlamıdır
4. Yanlıştır; çünkü sözcüklerin zıt anlamlısı olmaz

Bir sözcüğün olumsuzu (örneğin 'uzun değil') onun zıt anlamlısı değildir; zıt anlam ayrı bir sözcükle ('kısa') karşılanır. (dilbilgisi.net 'Sözcükler Arası Anlam İlişkileri'; turkedebiyati.org)

30. Yazılış ve okunuşları aynı olduğu hâlde anlamları arasında hiçbir ilgi bulunmayan sözcüklere ne ad verilir?

1. Eş anlamlı sözcükler
2. Yakın anlamlı sözcükler
3. Eş sesli (sesteş) sözcükler
4. Zıt anlamlı sözcükler

Yazılış ve okunuşları aynı, anlamları arasında ilgi bulunmayan sözcükler eş sesli (sesteş) sözcüklerdir; 'yüz' (sayı) / 'yüz' (surat) gibi. (kunduz.com 'Eş Anlam Karşıt Anlam Eş Sesli'; dilbilgisi.net)

31. 'Yüz' sözcüğü aşağıdaki cümlelerde farklı anlamlarda kullanılmıştır. Bu durum sözcüğün hangi özelliğinden kaynaklanır? (I. Sınıfta yüz kişi vardı. II. Yüzünü yıkadı. III. Denizde saatlerce yüzdü.)

1. Eş anlamlı olmasından
2. Zıt anlamlı olmasından
3. Yakın anlamlı olmasından
4. Eş sesli (sesteş) olmasından

'Yüz' hem sayı hem surat hem de fiil (yüzmek) anlamıyla kullanılabildiği ve bu anlamlar arasında ilgi olmadığı için eş seslidir. (kunduz.com 'Eş Anlam Karşıt Anlam Eş Sesli'; dilbilgisi.net)

32. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi düzeltme işareti (^) nedeniyle okunuşu farklılaştığından, karşısındaki sözcükle eş sesli sayılmaz?

1. 'hala' (babanın kız kardeşi) ile 'hâlâ' (henüz)
2. 'gül' (çiçek) ile 'gül-' (fiil)
3. 'kır' (kırsal) ile 'kır-' (fiil)
4. 'çay' (içecek) ile 'çay' (dere)

Düzeltme işaretiyle okunuşu değişen sözcükler eş sesli sayılmaz; 'hala' ile 'hâlâ' bu nedenle sesteş değildir. (kunduz.com 'Eş Anlam Karşıt Anlam Eş Sesli'; dilbilgisi.net)

33. Anlamdaş gibi görünse de aralarında ince anlam farkı bulunan ve birbirinin yerini tam tutamayan sözcüklere ne denir?

1. Eş sesli sözcükler
2. Yakın anlamlı sözcükler
3. Zıt anlamlı sözcükler
4. Terim anlamlı sözcükler

'Dargın-küskün-kırgın' gibi ince anlam farkı taşıyan ve birbirinin yerini tam tutamayan sözcükler yakın anlamlıdır. (dilbilgisi.net 'Eş Anlamlı ve Yakın Anlamlı Kelimeler')

34. 'Dargın', 'küskün' ve 'kırgın' sözcükleri için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1. Tamamen aynı anlama gelen eş anlamlı sözcüklerdir
2. Aralarında ince anlam farkı bulunan yakın anlamlı sözcüklerdir
3. Birbirinin zıt anlamlısıdır
4. Eş sesli sözcüklerdir

Bu sözcükler benzer bir duyguyu anlatsa da aralarında ince anlam farkı olduğu için yakın anlamlıdır; birbirinin yerini tam tutamaz. (dilbilgisi.net 'Eş Anlamlı ve Yakın Anlamlı Kelimeler')

35. Aşağıdaki sözcük değişikliklerinden hangisi eş anlamlılık değil, yakın anlamlılık örneğidir?

1. 'sözcük' yerine 'kelime' kullanmak
2. 'siyah' yerine 'kara' kullanmak
3. 'çiğnemek' yerine 'ezmek' kullanmak
4. 'yürek' yerine 'kalp' kullanmak

'Çiğnemek' ile 'ezmek' arasında ince anlam farkı vardır ve her bağlamda birbirinin yerini tutamaz; bu nedenle yakın anlamlıdır. (dilbilgisi.net 'Eş Anlamlı ve Yakın Anlamlı Kelimeler')