🧠 Öğrenme Kuramları ve Eğitim Psikolojisi

1. Klasik koşullanma deneyleriyle tanınan ve köpeklerde salya tepkisini bir zil sesiyle koşullamayı gösteren bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

1. Ivan Pavlov
2. B. F. Skinner
3. Edward Thorndike
4. Albert Bandura

Klasik koşullanma kuramı, köpeklerle yaptığı salya deneyleriyle tanınan Ivan Pavlov tarafından geliştirilmiştir. (Ivan Pavlov (Klasik Koşullanma) — Davranışçı öğrenme kuramları)

2. Pavlov'un deneyinde köpeğe et verilmeden hemen önce sürekli zil çalınır. Bir süre sonra köpek yalnızca zil sesini duyduğunda salya salgılamaya başlar. Bu durumda zil sesi, koşullanma sonrasında hangi uyarıcı türüne dönüşmüştür?

1. Koşullu uyarıcı
2. Koşulsuz uyarıcı
3. Nötr tepki
4. Koşulsuz tepki

Başlangıçta nötr olan zil sesi, koşulsuz uyarıcı (et) ile eşleştirildikten sonra tek başına tepki oluşturabilen koşullu uyarıcıya dönüşmüştür. (Ivan Pavlov, Klasik Koşullanma — koşullu/koşulsuz uyarıcı ve tepki kavramları)

3. Pavlov'un klasik koşullanma deneyinde, öğrenme öncesinde et verildiğinde köpeğin salya salgılaması aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

1. Koşulsuz tepki
2. Koşullu tepki
3. Koşullu uyarıcı
4. Nötr uyarıcı

Et (koşulsuz uyarıcı) karşısında hiçbir öğrenme olmadan ortaya çıkan salya salgılama, doğuştan gelen bir koşulsuz tepkidir. (Ivan Pavlov, Klasik Koşullanma — koşulsuz uyarıcı ve koşulsuz tepki)

4. Bir öğrenci, matematik sınavında yaşadığı ağır kaygı sonrasında zamanla matematik dersinin adını duyduğunda bile kaygılanmaya başlamıştır. Bu durum en iyi hangi öğrenme türüyle açıklanır?

1. Klasik koşullanma
2. Edimsel koşullanma
3. Deneme-yanılma yoluyla öğrenme
4. Gözlem yoluyla öğrenme

İstemsiz bir duygusal tepkinin (kaygı) bir uyaranla (ders adı) ilişkilendirilmesi, klasik koşullanmaya örnektir. (Ivan Pavlov, Klasik Koşullanma — istemsiz/refleksif tepkilerin koşullanması)

5. Edimsel (operant) koşullanma kuramını geliştiren, 'Skinner kutusu' olarak bilinen deney düzeneğiyle tanınan bilim insanı kimdir?

1. B. F. Skinner
2. Ivan Pavlov
3. John B. Watson
4. Jean Piaget

Edimsel koşullanma kuramı, hayvanların davranışlarını sonuçlarına göre incelediği Skinner kutusu ile tanınan B. F. Skinner tarafından geliştirilmiştir. (B. F. Skinner, Edimsel (Operant) Koşullanma)

6. Klasik ve edimsel koşullanma arasındaki temel farkla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1. Klasik koşullanmada istemsiz/refleksif tepki uyaranla ilişkilendirilir; edimsel koşullanmada istemli davranış onu izleyen sonuçla ilişkilendirilir
2. Klasik koşullanmada organizma tümüyle aktif, edimsel koşullanmada tümüyle pasiftir
3. Klasik koşullanmada pekiştireç kullanılır, edimsel koşullanmada hiçbir uyarıcı yoktur
4. Her iki kuramda da yalnızca istemli davranışlar incelenir

Klasik koşullanmada istemsiz refleksif tepkiler bir uyaranla ilişkilendirilirken, edimsel koşullanmada istemli davranışlar onu izleyen sonuçla (pekiştireç/ceza) ilişkilendirilir. (Pavlov ve Skinner — Davranışçı öğrenme kuramları (klasik=istemsiz tepki; edimsel=istemli davranış + sonuç))

7. Skinner'in kuramına göre bir davranışın tekrar edilme olasılığını artıran sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

1. Pekiştireç
2. Ceza
3. Sönme
4. Genelleme

Skinner'e göre pekiştireç (olumlu ya da olumsuz) davranışın tekrar edilme olasılığını artırır; ceza ise bu olasılığı azaltır. (B. F. Skinner, Edimsel Koşullanma — pekiştireç ve ceza)

8. Bir öğretmen, ödevini zamanında teslim eden öğrencinin sınıf içindeki ek görevlerinden birini kaldırarak istenmeyen bir durumu ortadan kaldırır ve böylece ödev teslim davranışı artar. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisine örnektir?

1. Olumsuz pekiştireç
2. Olumlu ceza
3. Olumsuz ceza
4. Sönme

Hoşa gitmeyen bir durumun (ek görev) ortadan kaldırılmasıyla davranışın artması olumsuz pekiştireçtir; pekiştireç davranışı artırır. (B. F. Skinner, Edimsel Koşullanma — olumsuz pekiştireç)

9. Sürekli gürültü yapan bir öğrenci, teneffüse çıkma hakkından bir süreliğine mahrum bırakılınca gürültü yapma davranışı azalmıştır. Öğretmenin sevilen bir durumu ortadan kaldırarak davranışı azaltması aşağıdakilerden hangisidir?

1. Olumsuz ceza
2. Olumsuz pekiştireç
3. Olumlu pekiştireç
4. Olumlu ceza

Sevilen bir uyarıcının (teneffüs) ortadan kaldırılmasıyla davranışın azalması olumsuz cezadır; ceza davranışı azaltır/baskılar. (B. F. Skinner, Edimsel Koşullanma — olumsuz ceza)

10. Bir öğretmen davranışçı ilkeleri en etkili biçimde uygulamak istemektedir. Aşağıdakilerden hangisi Skinner'in kuramına dayalı en uygun uygulamadır?

1. İstenen davranış ortaya çıktığı anda hemen pekiştireç sunmak
2. Ceza vererek uzun vadede kalıcı yeni davranışlar oluşturmak
3. Pekiştireci davranıştan çok sonra, günün sonunda topluca vermek
4. Davranışı görmezden gelmek yerine daima olumlu ceza kullanmak

Pekiştirecin davranışın hemen ardından verilmesi, davranış ile sonuç arasındaki bağı güçlendirerek öğrenmeyi en etkili biçimde sağlar. (B. F. Skinner, Edimsel Koşullanma — pekiştirmenin zamanlaması)

11. 'Küçük Albert' deneyiyle korku tepkilerinin klasik koşullanma yoluyla oluşturulabileceğini gösteren ve davranışçılığın öncülerinden sayılan bilim insanı kimdir?

1. John B. Watson
2. B. F. Skinner
3. Edward Thorndike
4. Ivan Pavlov

Küçük Albert deneyiyle bir bebekte klasik koşullanma yoluyla korku tepkisi oluşturan, davranışçılığın kurucularından sayılan bilim insanı John B. Watson'dır. (John B. Watson — Davranışçılık ve Küçük Albert deneyi)

12. Öğrenmeyi deneme-yanılma yoluyla uyarıcı-tepki bağlarının kurulması olarak açıklayan bağlaşımcılık (bağ) kuramının sahibi kimdir?

1. Edward Thorndike
2. Ivan Pavlov
3. Albert Bandura
4. Abraham Maslow

Deneme-yanılma yoluyla uyarıcı-tepki bağlarının kurulmasını temel alan bağlaşımcılık kuramı Edward Thorndike'ye aittir. (Edward Thorndike, Bağlaşımcılık Kuramı)

13. Thorndike'nin bağlaşımcılık kuramının dayandığı üç temel öğrenme yasası aşağıdakilerden hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

1. Hazırbulunuşluk Yasası, Tekrar (Alıştırma) Yasası, Etki Yasası
2. Dikkat Yasası, Güdülenme Yasası, Etki Yasası
3. Bitişiklik Yasası, Pekiştirme Yasası, Sönme Yasası
4. Özümleme Yasası, Uyumsama Yasası, Dengeleme Yasası

Thorndike'nin kuramı Hazırbulunuşluk, Tekrar (Alıştırma) ve Etki olmak üzere üç temel yasaya dayanır. (Edward Thorndike, Bağlaşımcılık Kuramı — temel öğrenme yasaları)

14. Thorndike'nin Etki Yasasına göre, hoşa giden (ödül/başarı ile sonuçlanan) bir sonucun ardından gelen davranış için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Uyarıcı-tepki bağı güçlenir ve davranışın tekrarı artar
2. Uyarıcı-tepki bağı zayıflar ve davranış söner
3. Davranış üzerinde hiçbir etki oluşmaz
4. Davranış yalnızca ceza ile pekişir

Etki Yasasına göre hoşa giden sonuçlar uyarıcı-tepki bağını güçlendirir ve davranışın tekrarını artırır; hoşa gitmeyen sonuçlar bağı zayıflatır. (Edward Thorndike, Etki Yasası (Law of Effect))

15. Bir öğrenci daha önce zilin (koşullu uyarıcı) ardından hep ödül alırken, artık zil çaldığında hiç ödül almamaktadır. Bir süre sonra zile verdiği koşullu tepki giderek ortadan kalkmıştır. Bu süreç aşağıdakilerden hangisidir?

1. Sönme
2. Genelleme
3. Ayırt etme
4. Kendiliğinden geri gelme

Koşullu uyarıcının koşulsuz uyarıcı olmadan tekrar sunulmasıyla koşullu tepkinin giderek zayıflayıp kaybolması sönme olarak adlandırılır. (Klasik Koşullanma — sönme (extinction) kavramı)

16. Köpeğe belirli bir zil sesine salya tepkisi koşullanmıştır. Köpek daha sonra buna benzeyen farklı tonlardaki zillere de salya salgılamaya başlar. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir?

1. Uyarıcı genellemesi
2. Ayırt etme
3. Sönme
4. Olumsuz pekiştireç

Koşullu uyarıcıya benzeyen başka uyarıcılara da aynı tepkinin verilmesi uyarıcı genellemesidir. (Klasik Koşullanma — uyarıcı genellemesi (generalization))

17. Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en alt basamakta yer alan ihtiyaç türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Fizyolojik ihtiyaçlar
2. Kendini gerçekleştirme
3. Saygınlık (değer) ihtiyaçları
4. Ait olma ve sevgi ihtiyaçları

Maslow'un beş basamaklı hiyerarşisinde en alt (temel) basamakta fizyolojik ihtiyaçlar bulunur. (Abraham Maslow, İhtiyaçlar Hiyerarşisi)

18. Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alan ihtiyaç aşağıdakilerden hangisidir?

1. Kendini gerçekleştirme
2. Güvenlik
3. Fizyolojik ihtiyaçlar
4. Ait olma ve sevgi

Maslow'un beş basamaklı hiyerarşisinin en üstünde kendini gerçekleştirme ihtiyacı yer alır. (Abraham Maslow, İhtiyaçlar Hiyerarşisi (Hümanist yaklaşım))

19. Maslow'un kuramına göre, sabah kahvaltı etmeden ve aç bir şekilde okula gelen bir öğrencinin derse odaklanmakta zorlanması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

1. Alt basamaktaki fizyolojik ihtiyaçlar karşılanmadan üst basamaktaki öğrenme ihtiyacına yönelmenin güçleşmesi
2. Öğrencinin kendini gerçekleştirme ihtiyacını zaten tamamlamış olması
3. Saygınlık ihtiyacının fizyolojik ihtiyaçtan önce gelmesi
4. Güdülenmenin ihtiyaçlarla hiçbir ilişkisinin bulunmaması

Maslow'a göre alt basamaktaki ihtiyaçlar (örneğin açlık) karşılanmadan birey üst basamaktaki ihtiyaçlara (öğrenme, kendini gerçekleştirme) yeterince yönelemez. (Abraham Maslow, İhtiyaçlar Hiyerarşisi — alt basamağın öncelik ilkesi)

20. Bir öğrenci resim yapmayı hiçbir ödül beklemeden, yalnızca kendisine haz verdiği ve merakını giderdiği için severek sürdürmektedir. Bu öğrencinin güdülenme türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. İçsel güdülenme
2. Dışsal güdülenme
3. Başarısızlık kaygısı
4. Öğrenilmiş çaresizlik

Etkinliğin kendisinden alınan doyum ve meraktan kaynaklanan, dış ödüle bağlı olmayan güdülenme içsel güdülenmedir. (Güdülenme kuramları — içsel ve dışsal güdülenme ayrımı)

21. Bir öğrenci ders çalışmayı yalnızca not, ödül ya da ceza gibi dış etkenler nedeniyle sürdürmektedir. Bu öğrencinin güdülenmesi aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

1. Dışsal güdülenme
2. İçsel güdülenme
3. Öz-yeterlik
4. Nesne sürekliliği

Davranışın not, ödül ya da ceza gibi dış etkenlerle sürdürülmesi dışsal güdülenmedir. (Güdülenme kuramları — içsel ve dışsal güdülenme ayrımı)

22. Bir öğretmen, öğrencilerin uzun vadede öğrenmeye karşı içsel güdülenmelerini artırmak istemektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu amaca en uygun uygulamadır?

1. Öğrencilere ilgi çekici, merak uyandıran ve seçim özgürlüğü tanıyan görevler sunmak
2. Her doğru cevap için sürekli somut ödüller vererek dışsal ödüle bağımlılık oluşturmak
3. Yanlış yapan öğrencileri sınıf önünde eleştirerek baskı kurmak
4. Tüm etkinliklerde yalnızca not korkusunu kullanarak öğrencileri çalışmaya zorlamak

İlgi çekici, merak uyandıran ve seçim özgürlüğü tanıyan görevler öğrencinin içsel güdülenmesini destekler; sürekli dışsal ödül ise içsel güdüyü zayıflatabilir. (Güdülenme kuramları — içsel güdülenmeyi artırma ilkeleri)

23. Tekrar tekrar başarısız olan ve ne yaparsa yapsın sonucu değiştiremeyeceğine inanan bir öğrenci, artık çabalamayı bırakır ve 'ben bu dersi zaten başaramam' der. Öğrencinin bu güdülenme sorunu aşağıdakilerden hangisidir?

1. Öğrenilmiş çaresizlik
2. İçsel güdülenme
3. Öz-düzenleme
4. Uyumsama

Tekrarlanan başarısızlıklar sonucu bireyin çabalarının sonucu değiştiremeyeceğine inanıp çabalamayı bırakması öğrenilmiş çaresizliktir. (Güdülenme kuramları — öğrenilmiş çaresizlik (learned helplessness))

24. Bir öğrencinin belirli bir görevi başarabileceğine dair kendi yeteneğine ilişkin inancı, güdülenme kuramlarında hangi kavramla adlandırılır?

1. Öz-yeterlik (öz-yeterlilik) algısı
2. Nesne sürekliliği
3. Sönme
4. Uyarıcı genellemesi

Bireyin belirli bir görevi başarabileceğine dair kendi yeteneğine olan inancı öz-yeterlik algısıdır ve güdülenmeyle çabayı doğrudan etkiler. (Güdülenme kuramları / Bandura — öz-yeterlik (self-efficacy) kavramı)

25. Öğrenmeye etkisi bakımından güdülenme (motivasyon) için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Öğrenciyi harekete geçiren, davranışı yönlendiren ve sürdüren bir güç olarak öğrenmeyi kolaylaştırır
2. Öğrenme üzerinde hiçbir etkisi olmayan, yalnızca duygusal bir durumdur
3. Yalnızca ceza yoluyla oluşturulabilen bir tepkidir
4. Sadece fiziksel becerilerde etkili olup zihinsel öğrenmeyi etkilemez

Güdülenme, öğrenciyi harekete geçiren, davranışı yönlendiren ve sürdüren bir güç olup öğrenmeyi doğrudan kolaylaştırır. (Güdülenme (motivasyon) kuramları — güdülenmenin öğrenmeye etkisi)

26. Bilgiyi işleme kuramına göre, dış dünyadan gelen uyarıcıların ilk olarak alındığı ve çok kısa süre (yaklaşık bir saniyeden kısa) tutulduğu bellek deposu aşağıdakilerden hangisidir?

1. Duyusal kayıt (duyusal bellek)
2. Kısa süreli bellek
3. Uzun süreli bellek
4. İşlemsel bellek

Bilgiyi işleme sürecinde uyarıcılar önce duyusal kayıt/duyusal belleğe alınır ve çok kısa süre tutulur; dikkat edilenler kısa süreli belleğe aktarılır. (Bilgiyi İşleme Kuramı — bellek türleri (duyusal kayıt, kısa süreli, uzun süreli bellek))

27. Bilgiyi işleme kuramında, duyusal kayda gelen sınırsız uyarıcı içinden yalnızca belirli olanların seçilerek kısa süreli belleğe aktarılmasını sağlayan bilişsel süreç aşağıdakilerden hangisidir?

1. Dikkat
2. Örgütleme
3. Otomatikleşme
4. Geri getirme

Dikkat, duyusal kayıttaki çok sayıda uyarıcı arasından ilgili olanların seçilip işlenmek üzere kısa süreli belleğe aktarılmasını sağlayan seçici süreçtir. (Bilgiyi İşleme Kuramı — dikkat ve seçici algı)

28. Bilgiyi işleme kuramına göre kısa süreli belleğin (işleyen bellek) sınırlılıkları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Kapasitesi sınırlıdır (yaklaşık 7±2 birim) ve tekrar edilmezse bilgi kısa sürede kaybolur
2. Kapasitesi sınırsızdır ve bilgi kalıcı olarak saklanır
3. Bilgi hiçbir işlem yapılmadan otomatik olarak uzun süreli belleğe geçer
4. Yalnızca görsel bilgileri tutar, sözel bilgileri tutamaz

Kısa süreli bellek hem kapasite (yaklaşık 7±2 birim) hem de süre bakımından sınırlıdır; tekrar edilmeyen bilgi yaklaşık 20 saniye içinde kaybolur. (Bilgiyi İşleme Kuramı — kısa süreli/işleyen bellek özellikleri (Miller, 7±2))

29. Bir öğrenci, 11 haneli bir telefon numarasını '0532 - 415 - 76 - 89' biçiminde gruplayarak daha kolay aklında tutmaktadır. Bu öğrencinin kullandığı ve kısa süreli belleğin kapasitesini işlevsel olarak artıran strateji aşağıdakilerden hangisidir?

1. Gruplama (parçalama / chunking)
2. Sürekli tekrar
3. Geri getirme ipucu oluşturma
4. Aşırı öğrenme

Gruplama (chunking), ayrı ayrı birimleri anlamlı kümeler hâlinde birleştirerek kısa süreli bellekte tutulabilen bilgi miktarını işlevsel olarak artırır. (Bilgiyi İşleme Kuramı — gruplama (chunking) stratejisi)

30. Bilgiyi işleme kuramında, kısa süreli bellekteki bilginin uzun süreli belleğe aktarılmasını en etkili biçimde sağlayan tekrar türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Anlamlandırıcı (açımlayıcı) tekrar
2. Basit (koruyucu) tekrar
3. Otomatik tekrar
4. Refleksif tekrar

Anlamlandırıcı (açımlayıcı) tekrar, yeni bilgiyi önceki bilgilerle ilişkilendirerek uzun süreli belleğe aktarılmasını sağlar; basit tekrar ise bilgiyi yalnızca kısa süreli bellekte tutmaya yarar. (Bilgiyi İşleme Kuramı — koruyucu (basit) tekrar ve anlamlandırıcı (açımlayıcı) tekrar)

31. Bilgiyi işleme kuramına göre bilginin süre ve kapasite bakımından sınırsız olduğu, geçmiş yaşantıların kalıcı biçimde depolandığı bellek deposu aşağıdakilerden hangisidir?

1. Uzun süreli bellek
2. Duyusal kayıt
3. Kısa süreli bellek
4. İşleyen bellek

Uzun süreli bellek, kapasitesi ve saklama süresi bakımından sınırsız kabul edilen, bilgilerin kalıcı olarak depolandığı bellek türüdür. (Bilgiyi İşleme Kuramı — uzun süreli bellek)

32. Uzun süreli bellek incelendiğinde; olaylara, kişisel yaşantılara ilişkin bilgilerin 'anısal (epizodik) bellekte', kavram ve genel bilgilere ilişkin bilgilerin ise 'anlamsal (semantik) bellekte' tutulduğu belirtilir. Bu iki bellek türünün ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

1. İkisi de bilinçli olarak hatırlanabilen (açık/deklaratif) bellek türüdür
2. İkisi de yalnızca beceri ve alışkanlıkları içerir
3. İkisi de yalnızca kısa süreli bellekte yer alır
4. İkisi de sözel olarak ifade edilemeyen örtük belleği oluşturur

Anısal (epizodik) ve anlamsal (semantik) bellek, bilinçli olarak hatırlanıp sözel olarak ifade edilebilen açık (deklaratif) belleğin alt türleridir; beceriler ise işlemsel/örtük belleğe aittir. (Bilgiyi İşleme Kuramı — uzun süreli bellek türleri (anısal, anlamsal, işlemsel bellek))

33. Bir öğrenci bisiklete binme ya da klavyede on parmakla yazma gibi becerileri, düşünmeden otomatik olarak yapabilmektedir. Bu tür beceri ve alışkanlıkların depolandığı uzun süreli bellek türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. İşlemsel (prosedürel) bellek
2. Anlamsal (semantik) bellek
3. Anısal (epizodik) bellek
4. Duyusal bellek

İşlemsel (prosedürel) bellek, 'nasıl yapıldığına' ilişkin beceri ve alışkanlıkları tutar; bu bilgiler genellikle otomatikleşmiş ve sözel olarak ifade edilmesi güçtür. (Bilgiyi İşleme Kuramı — işlemsel (prosedürel) bellek)

34. Bir öğretmen, öğrencilerin yeni kavramları uzun süreli bellekte daha kalıcı biçimde depolamalarını istemektedir. Bilgiyi işleme kuramına göre bu amaca en uygun düşen öğretim uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

1. Yeni bilgiyi öğrencilerin önceki bilgileriyle ilişkilendirip örneklerle anlamlandırmalarını sağlamak
2. Bilgiyi hiçbir örnek vermeden yalnızca yüksek sesle birkaç kez tekrarlatmak
3. Konuyu tek seferde ve mümkün olan en hızlı biçimde sunup geçmek
4. Öğrencilerin bilgiyi yalnızca duyusal kayıtta tutmasını beklemek

Yeni bilginin var olan bilgilerle ilişkilendirilip anlamlandırılması (açımlama, örnekleme, örgütleme) kodlamayı derinleştirir ve uzun süreli bellekteki kalıcılığı artırır. (Bilgiyi İşleme Kuramı — anlamlı kodlama ve örgütleme stratejileri)

35. Bilgiyi işleme kuramında, bireyin kendi öğrenme ve düşünme süreçlerinin farkında olması, bu süreçleri planlaması, izlemesi ve değerlendirmesi olarak tanımlanan yürütücü biliş süreci aşağıdakilerden hangisidir?

1. Yürütücü biliş (üstbiliş / metabiliş)
2. Duyusal kayıt
3. Otomatikleşme
4. Özümleme

Yürütücü biliş (üstbiliş), bireyin kendi bilişsel süreçlerinin farkında olması ve bu süreçleri planlama-izleme-değerlendirme yoluyla düzenlemesidir. (Bilgiyi İşleme Kuramı — yürütücü biliş (üstbiliş) süreçleri)