💻 Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı

1. AECT'nin (1994) tanımına göre öğretim teknolojisi; öğrenmenin gerçekleşmesi için süreçlerin ve kaynakların hangi beş boyutta ele alınmasıdır?

1. Tasarım, geliştirme, kullanma, yönetme ve değerlendirme
2. Planlama, satın alma, kurulum, bakım ve tamir
3. Yazma, çizme, basma, dağıtma ve saklama
4. Ölçme, sınama, notlandırma, sıralama ve raporlama

AECT'nin 1994 tanımına göre öğretim teknolojisi; öğrenme için süreç ve kaynakların tasarlanması, geliştirilmesi, kullanılması, yönetilmesi ve değerlendirilmesidir. (AECT (1994) öğretim teknolojisi tanımı)

2. Aşağıdakilerden hangisi "teknoloji" ile "öğretim teknolojisi" arasındaki ayrımı en doğru biçimde açıklar?

1. Öğretim teknolojisi yalnızca bilgisayar ve tabletlerden oluşan araç setidir
2. Öğretim teknolojisi, öğrenmenin gerçekleşmesi için süreç ve kaynakların tasarım-geliştirme-kullanma-yönetme-değerlendirme bütünüdür
3. Teknoloji ile öğretim teknolojisi tamamen eş anlamlı kavramlardır
4. Öğretim teknolojisi yalnızca okullardaki fiziksel donanımı ifade eder

Öğretim teknolojisi salt araç-donanım değil, öğrenmeyi sağlayan süreç ve kaynakların sistemli biçimde tasarlanması, kullanılması ve değerlendirilmesidir. (AECT (1994) öğretim teknolojisi tanımı)

3. Temel iletişim sürecinde kaynağın iletmek istediği mesajı; işaret, sembol veya sese dönüştürmesine ne ad verilir?

1. Kodlama (şifreleme)
2. Kod açma (çözümleme)
3. Dönüt (geribildirim)
4. Gürültü (parazit)

Kaynağın mesajı ortak sembollere (dil, görsel, ses) dönüştürmesi kodlama; alıcının bunu anlamlandırması ise kod açmadır. (Temel iletişim süreci modeli; Türkiye ÖTMT ders kitapları)

4. Bir öğretmen anlattığı konuyu öğrencilerin anlayıp anlamadığını sınıfta soru sorarak ve yüz ifadelerini gözleyerek kontrol etmektedir. İletişim sürecinde bu unsur hangisidir?

1. Kanal
2. Kaynak
3. Dönüt (geribildirim)
4. Kodlama

Alıcıdan kaynağa geri dönen bilgi dönüttür; öğretmenin bu bilgiyle iletişimi ayarlaması iletişimi çift yönlü ve etkili kılar. (Temel iletişim süreci modeli; Türkiye ÖTMT ders kitapları)

5. İletişim sürecinde mesajın alıcıya doğru aktarılmasını engelleyen; ortamdaki ses, ışık yetersizliği ya da kavram karmaşası gibi her türlü etkiye ne ad verilir?

1. Kanal
2. Gürültü (parazit)
3. Dönüt
4. Kod

İletişimi bozan, mesajın doğru algılanmasını engelleyen fiziksel, psikolojik veya anlamsal etkenlere gürültü (parazit) denir. (Temel iletişim süreci modeli; Türkiye ÖTMT ders kitapları)

6. Temel iletişim modelinde mesajın kaynaktan alıcıya taşındığı yola (yazı, ses, görüntü gibi ortama) ne ad verilir?

1. Dönüt
2. Kanal
3. Kod açma
4. Alıcı

Mesajın iletildiği ortam ya da araca kanal denir; ses dalgaları, yazılı metin veya ekran birer kanaldır. (Temel iletişim süreci modeli; Türkiye ÖTMT ders kitapları)

7. Öğretim teknolojisi entegrasyonu için geliştirilen TPACK (TPİB) çerçevesi hangi üç bilgi türünün kesişimini ifade eder?

1. Teknoloji bilgisi, pedagoji bilgisi ve alan (içerik) bilgisi
2. Ölçme bilgisi, yönetim bilgisi ve rehberlik bilgisi
3. Yazılım bilgisi, donanım bilgisi ve ağ bilgisi
4. Dil bilgisi, matematik bilgisi ve sanat bilgisi

Mishra ve Koehler'e (2006) göre TPACK; teknolojik, pedagojik ve alan bilgisinin kesişiminden oluşan bütünleşik bir yeterliktir. (Mishra & Koehler (2006), TPACK çerçevesi)

8. Bir fen öğretmeni; hem konu alanına hakim, hem etkili öğretim yöntemlerini biliyor, hem de bir simülasyon yazılımını bu konu ve yönteme uygun biçimde derse entegre edebiliyorsa TPACK modeline göre bu durum hangisine örnektir?

1. Yalnızca teknoloji bilgisine
2. Teknoloji, pedagoji ve alan bilgisinin birlikte kullanıldığı bütünleşik yeterliğe
3. Yalnızca pedagojik alan bilgisine
4. Yalnızca alan (içerik) bilgisine

Teknolojiyi belirli bir içeriği belirli bir yöntemle öğretmek için uygun kullanabilme, TPACK'in tam kesişim noktasına karşılık gelir. (Mishra & Koehler (2006), TPACK çerçevesi)

9. MEB'in öğretmen ve öğrencilere içerik ile etkileşimli kaynak sunan resmî çevrimiçi eğitim platformu aşağıdakilerden hangisidir?

1. EBA (Eğitim Bilişim Ağı)
2. MEBBİS
3. e-Okul
4. YÖKSİS

EBA (Eğitim Bilişim Ağı), YEĞİTEK tarafından yürütülen, içerik ve etkileşimli kaynak sağlayan resmî çevrimiçi sosyal eğitim platformudur. (T.C. MEB YEĞİTEK, eba.gov.tr)

10. MEB'in okullara etkileşimli tahta, tablet ve internet altyapısı sağlamayı amaçlayan teknoloji entegrasyonu projesinin adı nedir?

1. FATİH Projesi
2. DynEd Projesi
3. EBA Market
4. Bilişim Garaj Akademisi

FATİH (Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi) Projesi, okullara etkileşimli tahta, tablet ve internet altyapısı sağlamak için yürütülmüştür. (T.C. MEB, FATİH Projesi resmî belgeleri)

11. Moore'un (1989) uzaktan/dijital öğrenme etkileşim türleri sınıflamasında yer almayan seçenek hangisidir?

1. Öğrenen-içerik etkileşimi
2. Öğrenen-öğreten etkileşimi
3. Öğrenen-öğrenen etkileşimi
4. Öğreten-yönetici etkileşimi

Moore etkileşimi öğrenen-içerik, öğrenen-öğreten ve öğrenen-öğrenen olarak üçe ayırır; öğreten-yönetici etkileşimi bu sınıflamada yer almaz. (Michael G. Moore (1989), Three Types of Interaction)

12. Bir öğretmen dijital ders ortamında öğrencilerin küçük gruplar halinde bir forumda tartışıp birbirlerinin görüşlerine yanıt vermelerini sağlıyorsa Moore'un sınıflamasına göre öncelikli olarak hangi etkileşim türünü desteklemektedir?

1. Öğrenen-içerik etkileşimi
2. Öğrenen-öğreten etkileşimi
3. Öğrenen-öğrenen etkileşimi
4. Öğreten-içerik etkileşimi

Öğrencilerin birbirleriyle tartışıp geri bildirim vermesi doğrudan öğrenen-öğrenen etkileşimidir. (Michael G. Moore (1989), Three Types of Interaction)

13. Edgar Dale'in "Yaşantı Konisi" modeline göre öğrenme yaşantıları koninin tabanından tepesine doğru nasıl sıralanır?

1. Soyuttan somuta
2. Somuttan soyuta
3. Sözelden görsele
4. Bireyselden toplumsala

Dale'in konisinde taban en somut (doğrudan-amaçlı yaşantılar), tepe ise en soyut (sözel semboller) yaşantıları temsil eder; sıralama somuttan soyuta doğrudur. (Edgar Dale, Audiovisual Methods in Teaching)

14. Dale'in Yaşantı Konisi'nde en tepede, yani en soyut düzeyde yer alan öğrenme yaşantısı aşağıdakilerden hangisidir?

1. Doğrudan-amaçlı yaşantılar
2. Geziler
3. Sözel semboller
4. Dramatizasyon

Koninin tabanı doğrudan-amaçlı (somut) yaşantılarla başlar; tepesinde en soyut olan sözel semboller bulunur. (Edgar Dale, Audiovisual Methods in Teaching)

15. Öğretim materyallerinde çok duyulu (multimedya) yaklaşımın temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

1. Birden çok duyuya hitap eden materyaller öğrenmeyi ve kalıcılığı artırır
2. Tek duyuya hitap eden materyaller her zaman daha ucuzdur
3. Görsel araçlar işitsel araçların yerini tamamen almalıdır
4. Çok duyulu materyaller öğrenciyi her durumda dikkatinden uzaklaştırır

Birden çok duyu organına hitap eden materyaller, tek duyuya hitap edenlere göre öğrenmeyi ve kalıcılığı artırır; bu, çok duyulu yaklaşımın gerekçesidir. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın); Dale Yaşantı Konisi gerekçesi)

16. Materyal seçim ve tasarımında sıkça kullanılan ASSURE modelinin ilk basamağı (A) aşağıdakilerden hangisidir?

1. Hedeflerin belirlenmesi
2. Öğrenen özelliklerinin analizi
3. Değerlendirme ve düzeltme
4. Öğrenci katılımının sağlanması

ASSURE modelinde ilk basamak "Analyze learners", yani öğrenen özelliklerinin analiz edilmesidir. (Heinich, Molenda, Russell & Smaldino, ASSURE Modeli)

17. ASSURE modelinde "E" harfiyle temsil edilen son basamak aşağıdakilerden hangisidir?

1. Yöntem, medya ve materyal seçimi
2. Öğrenen özelliklerinin analizi
3. Değerlendirme ve düzeltme
4. Medya ve materyalin kullanımı

ASSURE'nin son basamağı "Evaluate and revise", yani öğretim sürecinin değerlendirilmesi ve gerekli düzeltmelerin yapılmasıdır. (Heinich, Molenda, Russell & Smaldino, ASSURE Modeli)

18. Bir öğretmen dersini planlarken sırasıyla önce öğrencilerinin ön bilgi ve öğrenme stillerini incelemiş, sonra kazanımları yazmış, ardından uygun video ve materyalleri seçmiştir. ASSURE modeline göre bundan sonra gelmesi gereken basamak hangisidir?

1. Öğrenen özelliklerinin analizi
2. Seçilen medya ve materyallerin derste kullanılması
3. Hedeflerin belirlenmesi
4. Değerlendirme ve düzeltme

ASSURE sırasında analiz-hedef-seçim adımlarından sonra gelen basamak, seçilen medya ve materyallerin uygulamada (Utilize) kullanılmasıdır. (Heinich, Molenda, Russell & Smaldino, ASSURE Modeli)

19. Mayer'in Çoklu Ortam Öğrenme Kuramı'ndaki "çoklu ortam ilkesi" aşağıdakilerden hangisini savunur?

1. Öğrenciler yalnızca sözcüklerle daha iyi öğrenir
2. Öğrenciler sözcük ve resimlerin birlikte sunulmasıyla yalnız sözcüklere göre daha iyi öğrenir
3. Resimler metinden mümkün olduğunca uzağa yerleştirilmelidir
4. Ses ve yazı her zaman eşzamanlı verilmemelidir

Mayer'in çoklu ortam ilkesine göre öğrenciler sözcük ve resimlerin birlikte sunulmasıyla, yalnız sözcüklere göre daha iyi öğrenir. (Richard E. Mayer, Multimedia Learning)

20. Bir slaytta bir grafiği açıklayan metin, grafikten uzağa ayrı bir köşeye yerleştirilmiştir. Mayer'in çoklu ortam ilkelerine göre öğrenmeyi artırmak için en uygun düzenleme hangisidir?

1. İlgili metni ve grafiği birbirine yakın (bitişik) yerleştirmek
2. Metni tamamen kaldırıp yalnızca grafiği bırakmak
3. Grafiği ve metni farklı slaytlara ayırmak
4. Metni daha küçük punto ile aynı köşede tutmak

Mayer'in mekânsal bitişiklik ilkesine göre ilgili sözcük ve resimlerin ekranda birbirine yakın sunulması öğrenmeyi artırır. (Richard E. Mayer, Multimedia Learning; bitişiklik ilkesi)

21. Aşağıdakilerden hangisi öğretim materyali tasarımının temel görsel tasarım ilkelerinden biri değildir?

1. Denge
2. Vurgu
3. Bütünlük (birlik)
4. Ezberletme

Temel görsel tasarım ilkeleri denge, vurgu, bütünlük, hizalama ve orantıyı içerir; "ezberletme" bir görsel tasarım ilkesi değildir. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın; Demirel & Altun))

22. Bir öğretmen sunum slaytlarını hazırlarken okunabilirliği artırmak istemektedir. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi tipografi/yazı ilkelerine en uygundur?

1. Her slaytta 5-6 farklı yazı tipi kullanmak
2. Az sayıda yazı tipi ile yeterli punto ve iyi kontrast sağlamak
3. Yazıyı arka planla benzer renkte seçmek
4. Metni çok küçük puntoyla sıkıştırarak vermek

Okunabilirliği korumak için sınırlı sayıda yazı tipi kullanmak, yeterli punto ve arka planla iyi kontrast sağlamak önerilir. (Türkiye ÖTMT ders kitapları; görsel/sunum tasarım ilkeleri)

23. İyi bir öğretim materyalinde bulunması gereken temel özellikler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

1. Hedef ve içeriğe uygun olması
2. Öğrenci düzeyine uygun ve anlaşılır olması
3. Güncel ve doğru bilgi içermesi
4. Olabildiğince karmaşık ve ayrıntı yüklü olması

İyi materyal hedefe ve öğrenci düzeyine uygun, basit-sade-anlaşılır, güncel-doğru ve dayanıklı-ekonomik olmalıdır; karmaşıklık istenen bir özellik değildir. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın))

24. Bir öğretim materyalindeki tüm görsel ögelerin (yazı, resim, renk, çizgi) birbiriyle uyumlu ve bir bütün oluşturacak biçimde tasarlanmasını ifade eden görsel tasarım ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

1. Bütünlük (birlik)
2. Vurgu
3. Denge
4. Boşluk

Bütünlük (birlik) ilkesi, materyaldeki ögelerin birbiriyle ilişkili ve uyumlu bir bütün oluşturmasını sağlar. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın; Demirel & Altun, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı))

25. Görsel tasarımda ögelerin sayfa/ekran üzerinde ağırlık bakımından eşit dağıtılarak görsel bir kararlılık hissi oluşturulmasını ifade eden ilke hangisidir?

1. Denge
2. Vurgu
3. Hizalama
4. Orantı

Denge ilkesi, ögelerin görsel ağırlıklarının sayfada dengeli biçimde dağıtılmasıyla ilgilidir. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın; Demirel & Altun, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı))

26. Bir öğretmen slaytında en önemli kavramı diğer ögelerden ayırt edilecek biçimde büyük punto, farklı renk ve konumla öne çıkarmıştır. Öğretmenin öncelikli olarak kullandığı görsel tasarım ilkesi hangisidir?

1. Vurgu
2. Bütünlük
3. Denge
4. Hizalama

Vurgu ilkesi, en önemli ögenin renk, boyut veya konum yoluyla dikkat çekecek biçimde öne çıkarılmasıdır. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın; Demirel & Altun, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı))

27. Materyaldeki yazı ve görsel ögelerin görünmez çizgiler boyunca düzenli biçimde sıralanarak derli toplu bir görünüm oluşturulmasını ifade eden ilke hangisidir?

1. Hizalama
2. Vurgu
3. Denge
4. Bütünlük

Hizalama ilkesi, ögelerin ortak hatlar boyunca düzenlenerek düzenli ve profesyonel bir görünüm sağlamasıdır. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın; Demirel & Altun, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı))

28. Bir öğretmen hazırladığı afişte başlığı sola, alt metni sağa, resmi ortaya rastgele yerleştirmiş; sonuç dağınık görünmektedir. Bu dağınıklığı gidermek için öncelikle hangi ilkeye başvurmalıdır?

1. Hizalama
2. Vurgu
3. Orantı
4. Renk

Ögelerin ortak hatlar boyunca düzenlenmesi (hizalama) dağınık görünümü giderir ve düzen sağlar. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın; Demirel & Altun, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı))

29. Bir slaytta simetrik olmayan bir düzen tercih edilmiş; büyük bir görsel sol tarafa, buna karşılık birkaç küçük metin bloğu sağ tarafa yerleştirilerek görsel ağırlık her iki tarafta eşitlenmiştir. Bu durum hangi ilkenin uygulandığını gösterir?

1. Denge (asimetrik denge)
2. Vurgu
3. Bütünlük
4. Hizalama

Görsel ağırlığın farklı ögelerle iki tarafta eşitlenmesi, asimetrik denge yoluyla denge ilkesinin uygulanmasıdır. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın; Demirel & Altun, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı))

30. Bir öğretmen slaytta HER ögeyi (başlık, alt başlık, tüm resimler ve tüm metinler) parlak renk, büyük punto ve gölge efektiyle öne çıkarmıştır. Bu tasarım, vurgu ilkesi açısından hangi hataya yol açar?

1. Her şey vurgulandığı için hiçbir şey öne çıkmaz ve vurgu işlevini yitirir
2. Vurgu artar ve önemli bilgi daha iyi hatırlanır
3. Bütünlük ilkesi otomatik olarak sağlanmış olur
4. Hizalama sorunu tamamen ortadan kalkar

Vurgu ancak seçici kullanıldığında işe yarar; her ögenin öne çıkarılması vurguyu etkisizleştirir. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın; görsel tasarım ve sunum ilkeleri))

31. Materyal tasarımında yazı-tipografi ilkeleri açısından okunabilirliği korumak için aşağıdakilerden hangisi önerilir?

1. Sınırlı sayıda yazı tipi kullanmak, yeterli punto ve kontrast sağlamak
2. Her satırda farklı bir yazı tipi kullanmak
3. Metni arka planla düşük kontrastta sunmak
4. Mümkün olduğunca küçük punto kullanmak

Okunabilirlik için az sayıda yazı tipi, yeterli punto ve zemin ile yazı arasında yeterli kontrast önerilir. (Türkiye ÖTMT ders kitapları; görsel tasarım ve sunum ilkeleri)

32. İyi bir öğretim materyalinde bulunması gereken temel özellikler arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?

1. Hedef ve içeriğe uygun, öğrenci düzeyine uygun ve anlaşılır olması
2. Mümkün olduğunca çok bilgiyi tek sayfaya sığdırması
3. Süslü olması için okunabilirlikten ödün verilmesi
4. Yalnızca öğretmenin ilgisini çekmesi

İyi materyalde hedef-içerik uygunluğu, öğrenci düzeyine uygunluk, sadelik ve anlaşılırlık aranır. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme))

33. Bir öğretmen materyalini şu ölçütlere göre değerlendirmek istiyor: bilgilerin güncel ve doğru olması, öğrenci düzeyine uygunluk, basit-sade-anlaşılır olma ve dayanıklı-ekonomik olma. Bu ölçütler öncelikle neyi belirlemeye yöneliktir?

1. İyi bir öğretim materyalinin taşıması gereken temel özellikleri
2. Yalnızca materyalin renk paletini
3. Öğretmenin ders anlatım süresini
4. Sınıftaki öğrenci sayısını

Sayılan ölçütler, iyi bir öğretim materyalinde bulunması gereken temel özelliklerdir. (Türkiye ÖTMT ders kitapları (Yalın, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme))

34. Mayer'in Çoklu Ortam (Multimedia) Öğrenme Kuramı'ndaki çoklu ortam ilkesine göre öğrenciler en iyi hangi durumda öğrenir?

1. Sözcükler ve resimler birlikte sunulduğunda
2. Yalnızca sözcüklerle sunulduğunda
3. Yalnızca resimlerle sunulduğunda
4. Bilgi mümkün olduğunca çok metinle sunulduğunda

Çoklu ortam ilkesine göre öğrenme, sözcük ve resmin birlikte sunulmasıyla yalnız sözcüğe göre daha iyidir. (Richard E. Mayer, Multimedia Learning (Cambridge University Press))

35. Bir öğretmen bir diyagram hazırlarken, her etiket-metni açıkladığı görselin hemen yanına yerleştiriyor ve seslendirmeyi ilgili animasyonla eşzamanlı sunuyor. Bu uygulama Mayer'in hangi ilkesiyle açıklanır?

1. Bitişiklik/yakınlık (mekânsal ve zamansal bitişiklik) ilkesi
2. Kişiselleştirme ilkesi
3. Yedeklilik (redundancy) ilkesi
4. Bölümleme (segmenting) ilkesi

İlgili sözcük ve resimlerin birbirine yakın (mekânsal) ve eşzamanlı (zamansal) sunulması bitişiklik ilkesidir. (Richard E. Mayer, Multimedia Learning; Cognitive Theory of Multimedia Learning)