Meslek etiği, bir mesleğin uygulayıcılarının uymakla yükümlü olduğu değer ve davranış ilkeleri bütünüdür. Öğretmenlik açısından bu ilkeler MEB Etik Komisyonunun yürürlüğe koyduğu Genelge 2015/21 (Eğitimciler İçin Mesleki Etik İlkeler) ile düzenlenmiştir. Öğrencilerle ilişkilerde sevgi ve saygı, iyi örnek olma, adil ve eşit davranma ile öğrenciye ait bilgileri saklama (gizlilik) esastır. Eğitim mesleğine ilişkin ilkeler arasında mesleki tarafsızlığı etkileyecek hediyeleri kabul etmeme ve kurumsal kaynakları kişisel çıkar için kullanmama yer alır.
Temel etik ilkeler adalet, eşitlik, dürüstlük, tarafsızlık ve mesleki bağlılıktır. Öğretmen; öğrenci ve veli ilişkilerinde bu ilkeleri gözetmeli, ayrımcılık yapmamalı ve gizliliğe uymalıdır. Mesleki gelişim açısından öğretmenden, bilimsel ve teknolojik gelişmeleri takip ederek sürekli mesleki gelişimini sürdürmesi (yaşam boyu öğrenme) beklenir. Yansıtıcı düşünme ise öğretmenin kendi uygulamalarını eleştirel biçimde değerlendirerek profesyonel öğretmen kimliğini geliştirmesini sağlar.
Kariyer yapısı 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu ile belirlenmiştir (Kabul: 3 Şubat 2022; Resmî Gazete: 14 Şubat 2022, Sayı 31750). Kanuna göre meslek; öğretmen, uzman öğretmen ve başöğretmen olmak üzere üç kariyer basamağına ayrılır. Aday öğretmenlik süresi bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz; adaylar yetiştirme ve uygulama bölümlerinden oluşan Aday Öğretmen Yetiştirme Programına tabidir.
Etik ihlaller (kayırmacılık, ayrımcılık, gizliliğin ihlali, menfaat sağlama) mesleki güveni zedeler ve disiplin yaptırımlarına yol açabilir. Bu nedenle etik ilkelere bağlılık, öğretmenin mesleki yeterlikleri ve profesyonel kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır.
1. MEB'in eğitimciler için mesleki etik ilkeleri yürürlüğe koyduğu düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
MEB Etik Komisyonu, eğitimciler için mesleki etik ilkeleri 2015/21 sayılı Genelge ile yürürlüğe koymuştur. (MEB Etik Komisyonu, Genelge 2015/21)
2. 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu'na göre öğretmenlik mesleğinin kariyer basamakları aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Kanuna göre öğretmenlik mesleği; öğretmen, uzman öğretmen ve başöğretmen olmak üzere üç kariyer basamağına ayrılır. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu)
3. 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu'nun Resmî Gazete'de yayımlanma tarihi ve sayısı aşağıdakilerden hangisidir?
7354 sayılı Kanun 3 Şubat 2022'de kabul edilmiş ve 14 Şubat 2022 tarihli, 31750 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu (Resmî Gazete, 14.02.2022, Sayı 31750))
4. 7354 sayılı Kanun'un 5. maddesine göre aday öğretmenlik süresi için belirlenen alt ve üst sınır aşağıdakilerden hangisidir?
Kanun'un 5. maddesine göre aday öğretmenlik süresi bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu, Madde 5)
5. Uzman öğretmenlik yazılı sınavına başvurabilmek için adaylık dâhil gereken asgari hizmet süresi ne kadardır?
Uzman öğretmenlik yazılı sınavına başvuru için adaylık dâhil en az 10 yıl hizmet süresi gerekir. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu; Aday Öğretmenlik ve Öğretmenlik Kariyer Basamakları Yönetmeliği (R.G. 12.05.2022))
6. Uzman öğretmenlik için tamamlanması gereken Uzman Öğretmenlik Eğitim Programının asgari süresi kaç saattir?
Uzman öğretmenlik için tamamlanması gereken eğitim programı en az 180 saattir. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu, Madde 6; ilgili Yönetmelik)
7. Başöğretmenlik için tamamlanması gereken Başöğretmenlik Eğitim Programının asgari süresi kaç saattir?
Başöğretmenlik için tamamlanması gereken eğitim programı en az 240 saattir. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu, Madde 6; ilgili Yönetmelik)
8. Başöğretmenlik yazılı sınavına başvurabilmek için uzman öğretmen olarak gereken asgari hizmet süresi ne kadardır?
Başöğretmenlik yazılı sınavına başvuru için uzman öğretmenlikte en az 10 yıl hizmet gerekir. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu; Aday Öğretmenlik ve Öğretmenlik Kariyer Basamakları Yönetmeliği)
9. Uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik yazılı sınavında başarılı sayılmak için gereken asgari puan kaçtır?
Yazılı sınavda başarılı sayılmak için 100 puan üzerinden en az 70 puan almak gerekir. (Aday Öğretmenlik ve Öğretmenlik Kariyer Basamakları Yönetmeliği (R.G. 12.05.2022))
10. Yüksek lisans eğitimini tamamlamış bir öğretmen, uzman öğretmenlik başvurusu yaparken hangi avantaja sahiptir?
Yüksek lisansını tamamlayan öğretmenler uzman öğretmenlik yazılı sınavından muaf tutulur. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu)
11. Doktora eğitimini tamamlamış bir uzman öğretmen, başöğretmenlik sürecinde hangi durumdan yararlanır?
Doktorasını tamamlayan uzman öğretmenler başöğretmenlik yazılı sınavından muaf tutulur. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu)
12. Uzman öğretmen ve başöğretmen unvanları için Kanun'da öngörülen disiplin şartı aşağıdakilerden hangisidir?
Uzman öğretmen ve başöğretmen unvanı için kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının bulunmaması şartı aranır. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu; ilgili Yönetmelik)
13. Aday öğretmenlik sürecinde adayların tabi tutulduğu program hangi bölümlerden oluşur?
Aday öğretmenler, yetiştirme ve uygulama bölümlerinden oluşan Aday Öğretmen Yetiştirme Programına tabi tutulur. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu; Aday Öğretmenlik ve Öğretmenlik Kariyer Basamakları Yönetmeliği)
14. Genelge 2015/21'de öğrencilerle ilişkilerde yer alan etik ilkelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
Genelge 2015/21'e göre öğrencilere adil ve eşit davranmak, öğrencilerle ilişkilerde temel etik ilkelerden biridir. (MEB Genelge 2015/21, Öğrencilerle İlişkilerde Etik İlkeler)
15. Bir öğretmen, bir öğrencisinin ailesiyle ilgili özel bir sağlık bilgisini öğrenmiştir. Genelge 2015/21'deki etik ilkelere göre öğretmen ne yapmalıdır?
Genelge 2015/21, öğrenciye ait bilgilerin saklanmasını (gizlilik) etik ilke olarak belirler; öğretmen bu bilgiyi gizli tutmalıdır. (MEB Genelge 2015/21, Öğrencilerle İlişkilerde Etik İlkeler)
16. Bir veli, çocuğunun notlarının yükseltilmesi karşılığında öğretmene değerli bir hediye teklif etmektedir. Genelge 2015/21'deki etik ilkelere göre öğretmenin doğru davranışı hangisidir?
Genelge 2015/21'e göre öğretmen, mesleki tarafsızlığını etkileyecek hediyeleri kabul etmemelidir. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler)
17. Bir öğretmen okulun fotokopi makinesini ve kâğıtlarını kendi özel işletmesinin belgelerini çoğaltmak için kullanmak istemektedir. Genelge 2015/21'deki etik ilkelere göre bu davranış nasıl değerlendirilir?
Genelge 2015/21, kurumsal kaynakların kişisel çıkar için kullanılmamasını etik ilke olarak belirler; bu davranış etik dışıdır. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler)
18. Genelge 2015/21'de yer alan "mesleki yeterlilik" ilkesi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
Genelge 2015/21'deki mesleki yeterlilik ilkesi, öğretmenin bilimsel ve teknolojik gelişmeleri izleyerek sürekli mesleki gelişimini sürdürmesini gerektirir. (MEB Genelge 2015/21, Mesleki Yeterlilik ilkesi)
19. Meslek etiği kavramı en genel anlamıyla aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
Meslek etiği, bir meslek grubunun uyması beklenen davranış ilke ve kurallarının bütününü ifade eder. (MEB Genelge 2015/21, Eğitimciler İçin Mesleki Etik İlkeler)
20. Bir öğretmen, sınıfındaki bazı öğrencilere ders dışında ücret karşılığı özel ders vermeyi ve bu öğrencilere sınavlarda ayrıcalık tanımayı düşünmektedir. Genelge 2015/21'deki etik ilkeler açısından bu durum hangi ilkeleri ihlal eder?
Öğrencilere ayrıcalık tanımak adil ve eşit davranma ilkesini, çıkar sağlamak ise mesleki tarafsızlık ilkesini ihlal eder. (MEB Genelge 2015/21, Öğrencilerle İlişkilerde ve Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler)
21. Genelge 2015/21'de öğrencilerle ilişkilerde yer alan etik ilkelerden biri de "iyi örnek olma"dır. Bu ilke öncelikle neyi vurgular?
İyi örnek olma ilkesi, öğretmenin tutum ve davranışlarıyla öğrencilere olumlu bir model oluşturmasını vurgular. (MEB Genelge 2015/21, Öğrencilerle İlişkilerde Etik İlkeler)
22. On yıllık hizmeti bulunan, yüksek lisansını tamamlamış ve herhangi bir kademe ilerlemesinin durdurulması cezası olmayan bir öğretmen uzman öğretmen unvanı almak istemektedir. Bu öğretmen için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Yüksek lisans mezunu öğretmen yazılı sınavdan muaftır; ancak hizmet süresi, disiplin şartı ve en az 180 saatlik eğitim programı gibi diğer şartları sağlaması gerekir. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu; Aday Öğretmenlik ve Öğretmenlik Kariyer Basamakları Yönetmeliği)
23. 7354 sayılı Kanun ve ilgili düzenlemelere göre kariyer basamaklarında ilerleme açısından aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur?
Adaylık tamamlandıktan sonra öğretmen olunur; kariyer basamakları öğretmen, uzman öğretmen ve başöğretmen şeklinde ilerler. (7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu)
24. MEB'in eğitimciler için mesleki etik ilkelerini yürürlüğe koyduğu düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
Eğitimciler için mesleki etik ilkeler MEB Etik Komisyonu'nun 2015/21 sayılı Genelgesi ile yürürlüğe konulmuştur. (MEB Etik Komisyonu, Genelge 2015/21)
25. Genelge 2015/21'e göre öğrencilerle ilişkilerde yer alan etik ilkelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
Genelge 2015/21, öğrencilerle ilişkilerde adil ve eşit davranmayı temel etik ilkelerden biri olarak belirler. (MEB Genelge 2015/21, Öğrencilerle İlişkilerde Etik İlkeler)
26. Bir öğretmen, sınıfındaki bir öğrencinin ailevi bir sağlık sorununu öğrenmiştir. Etik ilkelere göre öğretmenin izlemesi gereken doğru davranış hangisidir?
Genelge 2015/21 öğrenciye ait bilgileri saklama (gizlilik) ilkesini benimser; bilgi ancak öğrencinin yararına ve sınırlı biçimde paylaşılabilir. (MEB Genelge 2015/21, Öğrencilerle İlişkilerde Etik İlkeler (gizlilik))
27. Bir velinin öğretmene, çocuğunun sınavında yüksek not verilmesi karşılığında değerli bir hediye teklif etmesi durumunda etik açıdan doğru davranış hangisidir?
Genelge 2015/21, mesleki tarafsızlığı etkileyecek hediyelerin kabul edilmemesini etik ilke olarak belirler. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler)
28. Öğretmenin tüm öğrencilere din, dil, ırk, cinsiyet ve sosyoekonomik durum ayrımı gözetmeksizin aynı olanakları sunmasını gerektiren etik ilke aşağıdakilerden hangisidir?
Eşitlik ilkesi, öğretmenin hiçbir ayrım gözetmeden tüm öğrencilere aynı olanakları sunmasını gerektirir. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler)
29. Öğretmenin, öğrencilerin bireysel farklılıklarını dikkate alarak her birine hak ettiği ölçüde davranmasını ifade eden etik ilke hangisidir?
Adalet ilkesi, herkese aynı şeyi vermekten farklı olarak bireysel farklılıklar gözetilerek hak edilene göre davranmayı içerir. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler)
30. Öğretmenin değerlendirmelerini kişisel ilişki, çıkar veya önyargılardan bağımsız yapmasını gerektiren etik ilke aşağıdakilerden hangisidir?
Tarafsızlık ilkesi, öğretmenin kararlarını kişisel çıkar ve önyargılardan bağımsız, nesnel olarak vermesini gerektirir. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler)
31. Bir öğretmen, sınıfında kendi akrabası olan bir öğrenciyi de değerlendirmektedir. Tarafsızlık ilkesine uygun davranış hangisidir?
Tarafsızlık, akrabalık gibi kişisel ilişkilerin değerlendirmeye yansımamasını, herkesin aynı ölçütlerle nesnel değerlendirilmesini gerektirir. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler (tarafsızlık))
32. Öğretmenin mesleğine, kurumuna ve öğrencilerine karşı sorumluluk duygusuyla sadakat göstermesini ifade eden etik ilke aşağıdakilerden hangisidir?
Mesleki bağlılık, öğretmenin mesleğine ve öğrencilerine karşı sorumluluk ve sadakatle çalışmasını ifade eder. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler)
33. Bir öğretmen, hazırladığı sınav sorularını sınavdan önce bir öğrenciye vermiştir. Bu davranış hangi etik ilkeyle en doğrudan çelişir?
Sınav sorularının önceden sızdırılması, öğretmenin dürüstlük ve tarafsızlık ilkelerini açıkça ihlal eder. (MEB Genelge 2015/21, Eğitim Mesleğine İlişkin Etik İlkeler (dürüstlük))
34. Bir veli, öğretmenle görüşmesinde çocuğunun akademik durumu hakkında bilgi istemektedir. Öğretmen-veli ilişkisinde etik açıdan doğru tutum hangisidir?
Öğretmen-veli ilişkisinde saygı, açık iletişim ve nesnellik esastır; başka öğrencilerin bilgileri paylaşılmaz. (MEB Genelge 2015/21, Öğretmen-Veli İlişkilerinde Etik İlkeler)
35. Genelge 2015/21'e göre öğretmenin öğrencilere karşı tutumunda temel alınması gereken ilkelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
Genelge 2015/21, öğrencilerle ilişkilerde sevgi, saygı ve iyi örnek olmayı temel etik ilkeler arasında sayar. (MEB Genelge 2015/21, Öğrencilerle İlişkilerde Etik İlkeler)